Հարցազրույց հանրային կապերի մասնագետ, արձակագիր Արմեն Օհանյանի հետ
- Արմեն, սկսած 2008-ից`ակտիվորեն մասնակցում եք ՀԱԿ հանրահավաքներին, բողոքի ակցիաներին, ՀԱԿ փոքր խորհրդի քննարկումներին: Վերջերս մշակութային, սահմանադրական հեղափոխության մանիֆեստ գրվեց: Ըստ Ձեզ`որքանո՞վ ենք մոտ կանգնած մշակութային, սահմանադրական հեղափոխությանը:
- Փոքր խորհրդի նիստերին մի քանի անգամ եմ մասնակցել, բայց ծանոթ եմ, հետևում եմ: Բովանդակային առումով հիմնականում համամիտ եմ, բայց եթե ուզում ենք նոր տեքստ գրել, արժի նաև հրաժարվել հին ձևակերպումներից: Օրինակ` «մշակութային հեղափոխություն»՝ Մաոյի արտահայտությունն է, որ առավելապես գործածվում է Չինաստանում 60-70-ականների կեսերին տեղի ունեցող գործընթացի հետ կապված, «սահմանադրական հեղափոխություն»` 20-րդ դարի սկզբին Իրանում տեղի ունեցածի: Մենք կարող ենք փոխել նաև լեզուն, հանդես գանք մեր ուրույն նշանաբանությամբ: Ինձ ավելի հարազատ է Լևոն Տեր-Պետրոսյանի` «ավազակապետության կազմաքանդում» ձևակերպումը, որը նպատակային է:
- Ի՞նչ եք կարծում, հիմա տեքստեր գրելո՞ւ ժամանակն է, որը, ինչպես հասկացա, Ձեզ այնքան էլ հոգեհարազատ չէ:
- Նախ պետք է ճշտենք` ինչ ենք հասկանում տեքստ ասելով: Տեքստը որպես նշանների համակցություն`շատ լայն իմաստով է օգտագործվում:
- 68-ի հեղափոխությունից առաջ հսկայական գրականություն էր ստեղծվել, հետո նոր իրականացավ հեղափոխությունը:
- Կարող ենք խոսել դրա փիլիսոփայական ակունքներից՝ հիմնականում ֆրանսիացի նեոստրուկտուրալիստներից, որոնք, ըստ էության, պոստմոդեռնիզմի տեսական հիմքն են: Բայց չարժե դրանով շատ տարվել, որովհետև Դերիդան, ինչքան էլ հետաքրքիր լինի՝ մեռած տեքստ է, ի տարբերություն Ազատության հրապարակում գիշերող քաղաքացու, ով կենդանի տեքստ է, ուրեմն նա էլ պիտի լինի իմ տեսական որոնումների սկզբնաղբյուրը: Հարցազրույցից առաջ կարդում էի գրաքննադատ Ալան Կիրբիի հոդվածը՝ պոստմոդեռնիզմի մահվան մասին, որտեղ ասվում էր՝ «հեղինակ» չկա, դու ես տեքստը:
- Սա կարծես ավելի վիրտուա՞լ պատկերացումներ են, շոշափելի արդյունքներ էլ չկան:
- Ամենամեծ արդյունքը ես եմ, և դուք կարող եք ինձ շոշափել, նույնիսկ գրկախառնվել արդյունքի հետ. ես գործող եմ ու կենդանի` ի տարբերություն այն տեքստերի, որոնք մեռած են: Օրինակ` Ռազմիկ Դավոյանը մեռած տեքստ է, որովհետև ինքը գործողություն չի անում, ոչ միայն չի գնում հանրահավաքների, այլ իրեն պահում է այնպես, կարծես երկրում ոչինչ չի կատարվում ու նման վարքով հանգստացնում է կողքիններին: Ուրեմն ամենամեծ արդյունքը ես եմ՝ ՀՀ դիմադրող, ակտիվ քաղաքացին:
- Սակայն այդ ինքնագիտակցություն ունեցող քաղաքացին քիչ էր այս անգամ հանրային տարածքում:
- Երվանդ Մանարյանը, թեև տարիքն առած մարդ է, շատ ավելի առաջադիմական է, քան շատ երիտասարդներ, բառացի չեմ հիշում, բայց մոտավորապես ասաց` ի՞նչ եք նստել հաշվում, ամեն մեկդ ձեր համար եք պատասխանատու:
- Ստացվում է`այդքան քիչ մա՞րդ է այսօր այդ պատասխանատվությունը կրում:
- Նորից թվաբանություն`տասը, քսան, թե հիսուն: Ես-ն է սուբյեկտը, գոնե մեկ դիմադրող քաղաքացին այսօր Հայաստանի Հանրապետության անկախության ու ապագայի միակ իրական գրավականն է:
- Երկրում հասարակական ընդհանուր տրամադրությունների, իրավիճակի փոփոխություն, սակայն, չկա:
- Երկրում վաղուց արդեն իրավիճակը փոխվել է, պետք է կույր լինել դա չնկատելու համար:
- Ի՞նչ է փոխվել, կոռուպցիա՞ չկա, օրե՞նքն է գործում, մարդու իրավունքները էլ չե՞ն ոտնահարվում:
- Երկրում սկսվել է շարժում, չընկրկող դիմադրություն, որը հետևողականորեն մարդկանց միջից հանում է վախը, ազատագրում է մարդկանց, ուրեմն դա ազատագրական շարժում է: Օրինակ`երկրում կա լուսավոր երիտասարդ՝ Արեգ Գևորգյանը, ում գրած մի ստատուսն ինձ համար շատ ավելի մեծ արժեք է, քան Ռազմիկ Դավոյանի`պետական մրցանակի արժանացած բանաստեղծությունների ժողովածուն (անընդհատ Դավոյանն է լեզվիս գալիս): Ինչո՞ւ, որովհետև Արեգ Գևորգյանն իմ մեջ սպանում է վախը ոստիկանի նկատմամբ, իսկ Ռազմիկ Դավոյանի բանաստեղծություններն ինձ ուղղակի ստիպում են մոռանալ ոստիկանի գոյության մասին, ինձ էշի տեղ դրած ապրել:
- Իսկ մինչև այդ ոստիկանի նկատմամբ վախե՞ր ունեիք:
- Իհարկե, բայց ես հաղթահարել եմ՝ Արեգի եւ իր նմանների շնորհիվ, իսկ շատերը շարունակում են վախենալ ու, ի դեպ, եթե Ազատության հրապարակում ձեր ուզած թիվը չկար, մի մասն էլ հենց վախից չէր եկել ու սեփական ուժերի նկատմամբ անինքնավստահությունից:
- Լավ, հիմա ի՞նչ պրոցեսներ են`փոքր հեղափոխություննե՞ր են, քաղաքացիական շարժումնե՞ր:
- Քաղաքական վերլուծաբան չեմ, բայց իմ տեսակետը ունեմ: Կարող եմ խոսել առավելապես իմ անձնական քաղաքացիական կենսափորձի մասին: Ինձ համար տեղի ունեցավ այն, ինչին ես շատ երկար սպասում էի, այսինքն` ես որպես ՀՀ քաղաքացի, այս չորս տարվա ընթացքում կայացա, անցա համալսարան: Ես փոխվեցի, ասում են` ուզո՞ւմ ես փոխել աշխարհը, սկսիր ինքդ քեզնից, դա ամենաբարդն է: Եթե իմ նման կասկածամիտը փոխվեց, ուրեմն դա նաև ձեզ կհաջողվի, ուղղակի պետք է կամք ու համարձակություն: Հիմա շատ հետաքրքիր փոփոխություն տեղի ունեցավ. ազատ մտածողության, ազատ մշակույթի կրողները համախմբվելու հնարավորություն ստացան, ի՞նչ կլինի հետագայում, կախված է մեզանից, որովհետև մենք ենք սուբյեկտը, մենք ենք որոշողը, որոշում ենք նստել՝ նստում ենք, որոշում ենք՝ վեր ենք կենում, որոշում ենք ինչ-որ բան փոխել և, ըստ էության, շատ բաներ փոխում ենք: Ի վերջո, հավասարների շարժում սկսվեց:
- Կարծես բացարձականացնում եք Շարժումը:
- Իհարկե, լավը պետք է գովերգվի, վատը` պախարակվի, հին, բայց աշխատող մոտեցում է: Ես այսօր ինձ ավելի ուժեղ ու կայացած եմ զգում, հատկապես նստացույցից հետո:
- Ի՞նչ է փոխել Ձեր կյանքում նստացույցը:
- Ինձ համար նստացույցը երկու կարևոր խնդիր լուծեց`մեկը ներքին, շատ անձնական: 2008-ի մարտի մեկի առավոտյան ինձ ու ավագ ընկերոջս` Դավիթ Մաթևոսյանին, նույն կետից բերման ենթարկեցին ոստիկանություն, ինձ հաջորդ օրը բաց թողեցին, իսկ ընկերս տարիուկես անազատության մեջ էր: Եթե երկու տարի Նիկոլ Փաշինյանը հանուն իմ ազատության նստել է, իսկ ես այսօր ալարում եմ գնալ անձրևի տակ մի երկու ժամ իր կողքին կանգնել, սա նախ իմ անձնական որակների մասին է խոսում: Նստացույցից հետո ինձ շատ թեթևացած ու շատ ավելի ուժեղ եմ զգում, կարծես միջանկյալ քննություն ինքս ինձ հանձնած լինեմ: Երկրորդը` ազատեց շարժմանը կազմաքանդման ենթակա օբ(յ)եկտը իբրև սուբյեկ դիտարկելու փորձերից:
- Արմեն, երբ ասում եք` այսօր իրավիճակի փոփոխություն կա, կարելի՞ է ենթադրել, որ մենք այլ իրավիճակ կունենանք հաջորդ ընտրություններին:
- Ձեզանից է կախված: Ես սպանել եմ Ռոբերտ Քոչարյանին, երբ նա հերթական հայտարարությամբ հանդես է գալիս, տարօրինակ զգացողություն եմ ունենում, որ դիակը խոսում է, իսկ խոսում է, քանի որ կան դեռ նեկրոֆիլներ, որ լսում են: Դիակները խոսելու հնարավորություն ունեն, որովհետև ռեպրեսիվ մշակույթը, որի հիմքում ընկած են բռնությունը, ճնշումները, վախը, ինչու չէ` պատերազմը, հաղթահարված չի եւ շարունակում է գործել, բայց ազատագրող մշակույթը, որի հիմքում ընկած է ճիշտ հակառակը` ազատությունը, սերը, հավասարությունը, խաղաղությունը, ի վերջո հաղթելու է:
- Սերժ Սարգսյանի մասին չեք ասում, որովհետև նա այդ ռեպրեսիվ մշակույթի կրո՞ղը չէ:
- Եթե Սերժ Սարգսյանը ազատագրող մշակույթի կրող լիներ, այսօր մենք կունենայինք այլ Հայաստան: Բնականաբար նա էլ է ռեպրեսիվ մշակույթի մեջ: Ի վերջո, նա ավազակապետության պարագլուխն է:
- Ձեր պատկերացրած ազատագրող մշակույթը ՀԱ՞Կ-ն է:
- Այո, ազատագրող քաղաքական մշակույթ կամ այլ կերպ ձևակերպած` խաղաղության քաղաքական մշակույթ, քանի որ մենք ի սկզբանե մերժել ենք բռնությունը, խոսքն, իհարկե ինքնապաշտպանության մասին չի: Բայց մշակույթը դա միայն քաղաքականությունը չի, նույն սկզբունքը կիրառելի է ցանկացած հարթությունում: Օրինակ, գրականությունը. ռեպրեսիվ մշակույթի կրողներին, պայմանական ասենք անանյանականներ, մի կողմ ենք դնում, վերցնում ենք այն գրողներին, որոնք դիմադրում են, նրանք էլ կբաժանվեն երկու մասի` ես անվանում են նկարագրողներ և ազատագրողներ: Նկարագրողները երբեմն շատ համարձակորեն ներկայացնում են իրավիճակը, դու կարդում ու համաձայնվում ես, բայց իրենց տեքստը քեզ չի փոխում, առավելագույնը` մղկտացնում են ոչ թե որովհետև վատ են գրում, այլ որովհետև իրենց գրածն իրենց հետ չի բռնում: Իրենք` իբրև տեքստ ազատագրող չեն դառնում, որովհետև ազատ չեն: Ես դեմ չեմ դիմադրությանը դիմադրողներին, բայց դրանք ընդդիմություն չեն դառնա այնքան ժամանակ, քանի դեռ ՀԱԿ-ը չի եկել իշխանության: Թող սպասեն իրենց աստեղային ժամին:
- Ո՞ւմ տեքստերն են դրանք:
- Բոլոր նրանց տեքստերը, ովքեր ազատության հրապարակում չերևացին:
- Հնարավոր չէ՞, որ պարզապես այստեղ, այս հրապարակում, այս մարդկանց կողքին չեն տեսնում ազատագրումը:
- Անձնական հեղափոխություն թող անեն, անձնական հեղափոխություն էլ չեն անում (ծիծաղում է), օրինակ ժամանակակից նկարիչներից շատերը վաղուց բոլորը մերկ նկարվել են, իսկ գրողները չեն ցանկանում մերկանալ` շարունակում են թաքնվել:
Սիրանույշ Պապյան
Lragir.am
http://www.lragir.am/armsrc/interview54607.html
13 Հոկտեմբեր 2011
