Մեծ փողերի, դեպրեսիայի եւ Չաուշեսկուի մասին. հարցազրույց Զոյա Թադեւոսյանի հետ

ՀՀ ԱԺ նախկին նախագահի՝ Կարեն Դեմիրճյանի հիշատակին հարգանքի տուրք մատուցելու համար հոկտեմբերի 27-ին Կոմիտասի անվան պանթեոն այցելած «Հանրապետություն» կուսակցության նախագահ Արամ Զավենի Սարգսյանը պատասխանել է «7օր»-ի հարցերին։

- 1999թ. հոկտեմբերի 27-ից հետո Լևոն Տեր-Պետրոսյանը կոչ արեց համախմբվել գործող նախագահ Ռոբերտ Քոչարյանի շուրջ։ Ճի՞շտ եք համարում այդ կոչը։

- Այո՛, ճիշտ եմ համարում։ Հոկտեմբերի 27-ի հաջորդ օրը և դրանից հետո առնվազն մեկ ամսվա մեջ նման մոտեցումը բացարձակ ճիշտ էր։ Եթե ճիշտ չհամարեի, ես վարչապետ աշխատելու Ռոբերտ Քոչարյանի առաջարկությունը չէի ընդունի, որովհետև դա այնպիսի մի վիճակ էր, երբ բոլորը բոլորին էին կասկածում, և այդ վիճակում պետք էր գնալ, տեսնել, փորձել խնդիրը մտցնել դատարան և դատական ատյաններով պարզել՝ ովքե՞ր են մեղավորները, ովքե՞ր են պատասխանատուները, կա՞ն կազմակերպիչներ, թե՞ ոչ։ Դժբախտաբար, դա առ այսօր էլ արված չէ։

Ռոբերտ Քոչարյանի` Իրան կատարած այցելությանը Հայ Ազգային Կոնգրեսի համակարգող Լեւոն Զուրաբյանը Lragir.am-ին տված հարցազրույցում հետեւյալ մեկնաբանությունը տվեց. այն կապված է ԼՂ խնդրի հետ, եւ Իրան նա գնացել էր Սերժ Սարգսյանի հրահանգով:

- Շատ պարզ է. այս այցը ցույց է տալիս, որ ԼՂ խնդրում 'կենացները քաղցրանում' են: Ակնհայտ է, որ Սերժ Սարգսյանը ԼՂ խնդրում այլեւս չունի համանախագահների, այդ թվում` ՌԴ-ի աջակցությունը: Ուստի` որպես անցանկալի զարգացումների կանխման վերջին փորձ, փորձում է ակտիվացնել Իրանի գործոնը: Բնականաբար, նա այդ ամենը չի կարող անել անմիջապես, ուղիղ կոնտակտների միջոցով, քանի որ համանախագահող երկրների կողմից դա վատ կընկալվի: Ուստի ընտրվել է այս ճանապարհը, եւ Սերժ Սարգսյանը Ռոբերտ Քոչարյանին նման առաքելությամբ ուղարկել է Իրան: Դա մի կողմից հնարավորություն է տալիս Իրանի ղեկավարության հետ քիչ, թե շատ լուրջ բանակցություններ տանել, մյուս կողմից` ունենալ միջազգային հանրության եւ համանախագահների աչքերում նման պրոցեսի պաշտոնականացումը մերժելու հնարավորություն: Այս երեւույթը քաղաքագիտության մեջ հայտնի է deniability տերմինով, որ նշանակում է` քաղաքական գործընթացների մեջ ներգրավված լինելով, պահպանել այդ ներգրավվածությունը մերժելու հնարավորությունը: Այսօր Սերժ Սարգսյանն օգտվում է այդ հնարավորությունից:

Հարցազրույց Հայ Ազգային Կոնգրեսի համակարգող Լեւոն Զուրաբյանի հետ

-Տարածաշրջան ԵԱՀԿ ամերիկացի համանախագահ Ռոբերտ Բրադկեի այցից հետո Սերժ Սարգսյանը մեկնեց Մոսկվա` հանդիպելու Մեդվեդեւի հետ: Հունվարի վերջին էլ սպասվում է Ալիեւ-Սարգսյան հերթական հանդիպումը: ԼՂ խնդրում այս ակտիվությունն ինչպե՞ս կմեկնաբանեք: 

-Իրականանում են մեր բոլոր կանխատեսումները: Դեռեւս 2008թ. սեպտեմբերի 17-ի մեր հանրահավաքի ժամանակ իր ելույթում Լեւոն Տեր-Պետրոսյանը հայտարարեց, որ Սերժ Սարգսյանը խոստում է տվել գնալ փաթեթային լուծման, այսինքն` մեկ փաթեթով լուծելու է եւ ԼՂ խնդիրը, եւ հայ-թուրքական խնդիրը: Իշխանությունների բոլոր հավաստիացումները, թե այդ խնդիրները միմյանց հետ կապված չեն, որեւէ արժեք չունեն: Ինչպես նաեւ չունեն արժեք այն հայտարարությունները, որ մենք լսեցինք ԱՄՆ-ի եւ ՌԴ ղեկավարների կողմից, թե այդ երկու հարցերը պետք չէ կապել իրար հետ: Ակնհայտ է, որ սահմանը բացողը եւ դիվանագիտական հարաբերություն հաստատողը Թուրքիան է, որը միանշանակ իրար հետ է կապում այս գործընթացները:

- 2009 թվականը` Ձեր դիտարկմամբ: 

- Մեր Երրորդ հանրապետության այս քսան տարիները ես ցավով համարում եմ մեծ հաշվով կորսված տարիներ: Մենք ինքնուրույն չկարողացանք լուծել մեր զարգացման ճանապահի գլխավոր խնդիրները` նոր համակեցության հաստատումը Թուրքիայի, Ադրբեջանի և Վրաստանի հետ: Չկարողացանք ժամանակակից հայաստանցու` մարդու իրավունքը գերակա ճանաչել: Եվ այս նշված ու չլուծված խնդիրները փոխանցվում են տարեցտարի, ու ահա 2010-ին նորից մեր առաջ են: Մեր հասարակական կյանքի (այդ թվում անցած տարվա) որակը եթե երեք ցուցանիշով գնահատենք` քաղաքական ընտրության, արտահայտվելու ազատության և աշխատանքի ընտրության իրավունքի իրագործումը, ի՞նչ ունենք. մարդը չի կարող ընտրվել պատգամավոր, եթե իշխանությունը դեմ է:

- ՍԴՀԿ-ում կարծես թե չեն դադարել ներկուսակցական խմորումները. ՍԴՀԿ-ից առանձնացած թեւը Ձեր համագումարի վերաբերյալ հայտարարություն էր տարածել, որ այն անօրինական է, եւ ուժի մեջ է դեկտեմբերին իրենց հրավիրած արտակարգ համագումարը: Ինչպե՞ս կմեկնաբանեք այդ փաստը: 

- ՍԴՀԿ-ում այլեւս խմորումներ չկան, քանի որ ՍԴՀԿ-ում այլեւս չկան այն մարդիկ, որոնք անառողջ մթնոլորտ էին ստեղծում կուսակցության ներսում: Չկա նաեւ ՍԴՀԿ-ի մյուս թեւ հասկացությունը, քանի որ իրենք անօրինական դաշտում են գործում: Այդ մարդիկ ՍԴՀԿ շարքերին, ՍԴՀԿ ատենապետին, վարչությանը չեն հուզում, եւ եթե նկատել եք` մենք նրանց ոչ մի հայտարարության չենք անդրադառնում եւ չենք արձագանքում: Ինչ անում են իրենք, ընդամենը սրտի մխիթարություն է եւ իրենց մասին հիշեցնելու փորձ:

Երեւանի թիվ 10 ընտրատեղամասում կիրակի օրը տեղի ունցած ԱԺ պատգամավորի ընտրությունների ժամանակ Ջոն Կիրակոսյանի անվան դպրոցում տեղակայված 10/09 ընտրատեղամասում ծեծի էին ենթարկվել Նիկոլ Փաշինյանի վստահված անձինք` ԺՀԿ նախագահ Պետրոս Մակեյանը, նրա որդին` Կարեն Մակեյանը եւ Սուրեն Մարտիրոսյանը: Նրանց մարմնական վնասվածքներով տեղափոխել էին հիվանդանոց: Երեկ արդեն Պետրոս Մակեյանը դուրս էր գրվել հիվանդանոցից եւ բուժումն անցնում էր տանը: Նրա հետ զրուցեցինք ընտրությունների օրը կատարված միջադեպի մասին:

-Վստահված անձի ահազանգով մենք մեկնել էինք 10/09 ընտրատեղամաս: Այնտեղ մի քանի սափրագլուխներ փորձում էին դուրս հրավիրել մեր վստահված անձին, որպեսզի կարողանան լցոնումներ անել, քանի որ մեր վստահված անձը թույլ չէր տվել նրանց ապօրինություններ կատարել: Ես տեղամասում հորդորեցի մեր վստահված անձին, որ որեւէ պրովոկացիայի չենթարկվի, որ շարունակի աշխատանքը:

Հարցազրույց ՀԱԿ ներկայացուցիչ Դավիթ Շահնազարյանի հետ

-Ինչպե՞ս կգնահատեք  հունվարի 10-ին կայանալիք ԱԺ լրացուցիչ ընտրություններին Նիկոլ Փաշինյանի հաղթանակի հնարավորությունները։

-Որ ջախջախիչ մեծամասնությունը քվեարկելու է Փաշինյանի օգտին, դրանում որևէ կասկած լինել չի կարող, բայց կարծում եմ՝ իշխանություններն իրենց կեղծիքի ողջ զինանոցը օգտագործելու են։

-Հաշվի առնելով դա՝ ի՞նչ միջոցառումներ են նախատեսվում կեղծիքների դեմն առնելու համար։

-Ամենակարևորը բնակաչության ակտիվությունն ու մասնակցությունը ընտրություններին ապահովելն է։ Դրա վրա է մեծ աշխատանք տարվել։ Կարծում եմ՝ դա լինելու է հանգուցային հարցը։ Իհարկե, եթե մասնակցությունը մեծ եղավ, կեղծիքների դաշտը իշխանության համար էապես կփոքրանա։

Հարցազրույց գրող, հրապարակախոս Տիգրան Պասկևիչյանի հետ

-Պարոն Պասկևիչյան, ավարտվում է 2009 թվականը: Ինչպե՞ս կգնահատեիք տարին: 

-"Լրագրի" հարցազրույցների շարքին հետևում եմ, և եթե չեմ սխալվում, Հրանտ Տեր-Աբրահամյանն էր ասում, որ այս տարին ինքնուրույն տարի չէր, 2008-ի շարունակությունն էր: Կիսում եմ Հրանտի կարծիքը: Թեև շատերն այն համարում են ինքնուրույն տարի` կապելով հայ-թուրքական արձանագրությունների հետ, ես այդ կարծիքին չեմ: Այսուհանդերձ փորձեմ ասել, թե ինչն եմ կարևորում այս տարվա ընթացքում: Կարևոր էր, այսպես կոչված, քաղաքական դիրքերի ճշգրտումը: 2008-ին այդ դիրքերը պայմանավորված էին տեղի ունեցած ու ձախողված ընտրություններով: Եվ 2008-ին արդեն շատ մեծ կասկածներ կային, որ 2007-ից սկսված շարժումը ընտրությունների ձախողումից, մարտի մեկից հետո կգնար դեպի մարում: Շարժումը մարել չէր կարող հենց միայն այն պատճառով, որ կան քաղբանտարկյալներ:

ՌՈՒՍԱՍՏԱՆԸ ՀԱՐԱՎ-ՕՍԵԹԱԿԱՆ ԺՈՂՈՎՐԴԻՆ ՓՐԿԵՑ ՑԵՂԱՍՊԱՆՈՒԹՅՈՒՆԻՑ

- Պարոն նախագահ, կարծես թե, ռուս-վրացական վերջին պատերազմը լրջորեն չգնահատվեց ո՛չ Հայաստանի իշխանությունների, ո՛չ էլ քաղաքական կուսակցությունների եւ նույնիսկ քաղաքագետների կողմից, մինչդեռ ակնհայտ է, որ այդ պատերազմն անուղղակիորեն շոշափում է նաեւ մեր երկրի կենսական շահերը։

- Չեմ կարող չհամաձայնել Ձեր դիտարկմանը, բայց կուզեի այդ առթիվ կատարել մեկ հստակեցում. պատերազմը վրաց-օսեթական էր, եւ միայն հետո էր, որ այն վերածվեց ռուս-վրացականի։ 

- Այսինքն, Դուք ուզում եք ասել, որ նախահարձակը Վրաստանն էր, եւ Ռուսաստանը հարկադրաբա՞ր ներքաշվեց պատերազմի մեջ։

- Ես ոչինչ չեմ ուզում ասել, այլ ընդամենը արձանագրում եմ ակնհայտ փաստերը։ Ոչ ոք չի կարող վիճարկել, որ պատերազմը սանձազերծել էր Վրաստանը՝ նպատակ հետապնդելով զենքի ուժով վերացնել Հարավային Օսեթիայի հանրապետությունը։ Ոչ ոք չի կարող վիճարկել նաեւ, որ Ռուսաստանն, իր վճռական միջամտությամբ, հարավ-օսեթական ժողովրդին փրկեց ցեղասպանությունից։ Եթե ռուսական օգնությունն ուշանար թեկուզ վեց ժամով, այսօր Հարավային Օսեթիա գոյություն չէր ունենա։

Քաղբանտարկյալ, "Հայկական ժամանակ" օրաթերթի գլխավոր խմբագիր, Երեւանի թիվ 10 ընտրատարածքում պատգամավորության թեկնածու ՆԻԿՈԼ ՓԱՇԻՆՅԱՆԸ պատասխանել է lragir.am-ի հարցերին

- Ինչո՞ւ որոշեցիք առաջադրվել պատգամավորության թեկնածու` թիվ 10 ընտրատարածքում. արդյոք այդ ընտրությունները նոր քաղաքական ալիք կբարձրացնեն:

- Ես խոստացել եմ, որ անկախ նրանից` բանտում կլինեմ, թե ազատության մեջ, պետք է օգտագործեմ հանուն Ազատ եւ Երջանիկ Հայաստանի, հանուն օրինականության եւ ազատության պայքարելու բոլոր հասու մեթոդները: Երեւանի թիվ 10 ընտրատարածքում 2010 թվականի հունվարի 10-ին կայանալիք ընտրություններին իմ մասնակցությունը հենց այդ խոստումը ի կատար ածելու պարտականությամբ է պայմանավորված:

Այսօր «Դուպլեքս» մամուլի ակումբում Սոցիալ-դեմոկրատ Հնչակյան կուսակցության ատենապետ Լյուդմիլա Սարգսյանը պատասխանեց լրագրողների հարցերին` կուսակցությունում տեղի ունեցող վերջին խմորումների վերաբերյալ:

- Ամեն դեպքում Դուք Ձեզ դեռ համարո՞ւմ եք ատենապետ:

- Ինձ թվում է` ոչ թե ես եմ համարում, այլ դա փաստ է: Ով ում ինչ ուզում է հայտարարի, ես գրանցված ատենապետն եմ: Արդարադատության նախարարությունում, պետռեգիստրում փաստաթղթերով, օրինական ընտրված ատենապետը մինչև հունվարի 9-ը Լյուդմիլա Սարգսյանն է, հուսով եմ` հետո էլ:

- Դիմելո՞ւ եք դատարան:

-Իհարկե, ես հայտարարել եմ և նորից հայտարարում եմ` եթե որևիցե մեկը կհամարձակվի հանդես գալ որպես Հայաստանյան վարիչ մարմնի անդամ կամ որպես ատենապետ, նա ուղիղ կկանգնի դատարանի առաջ: Իսկ հունվարի 9-ից հետո էլ օրինական ատենապետ կլինի, և նորից կկանգնեն դատարանի առաջ, եթե կփորձեն վիճարկել այդ փաստը:

Հարցազրույց ՀՀ նախկին արտգործնախարար Ալեքսանդր Արզումանյանի հետ

-Ըստ Ձեզ՝ ե՞րբ կստորագրվի Լեռնային Ղարաբաղի վերաբերյալ շրջանակային համաձայնագիրը։

 -Կոնկրետ ժամկետներ չէի նշի։ Ընդհանրապես կանխատեսումներն անշնորհակալ գործ են։ Ինչպես բազմիցս հայտարարել եմ, հայ-թուրքական հարաբերությունների կարգավորումը և Ղարաբաղի հարցի կարգավորումը պայմանավորված են միմյանցով, և վերջին զարգացումները ցույց են տալիս, որ կողմերն արդեն իսկ շատ մոտ են շրջանակային փաստաթուղթ ստորագրելուն։ Ե՞րբ դա կլինի՝մեկ երկու ամիսների ընթացքո՞ւմ, թե՞ մի քիչ ավելի ուշ, չեմ կարող ասել, բայց այն, որ արդեն իսկ սեղանին դրված են փաստաթղթեր, որոնք ստորագրման կարիք ունեն, ակնհայտ է. բոլոր զարգացումները գալիս են վկայելու հենց այդ մասին։

Հատված «Դուպլեքս» մամուլի ակումբում «7օր»-ի թղթակցի և ՀԱԿ ներկայացուցիչ  Արամ Մանուկյանի հարցուպատասխանից

-Նոյեմբերի 11-ին ՀԱԿ ակտիվի ժողովում հնչած Լևոն Տեր-Պետրոսյանի ելույթի վերջին հատվածում հիշատակվում էր Եղիազար Այնթապցու մասին։ Դա Լևոն Տեր-Պետրոսյանի կողմից Սերժ Սարգսյանին ուղղված համագործակցության  առաջա՞րկ էր։

-Լևոն Տեր-Պետրոսյանը հայտարարում է՝ եղբա՛յր, եթե քեզ պետք է իշխանություն, պետք է լեգիտիմություն, ապա դրա համար չարժե Հայաստանի, հայ ժողովրդի սեփականությունը վաճառել ուրիշներին և դրանով ապահովել իշխանություն։ Արի՛, վերցրո՛ւ քո իշխանությունը, բայց երբեք պատմական ու ազգային առումով կորուստներ մի՛ տուր և Հայաստանը մի՛ վաճառիր օտարին։ Սա շատ տխուր, բայց ռեալիստական և պարզ մոտեցում է։ Եթե մարդ իշխանատենչ է, եթե շահամոլ է, և դրա արդյունքում տուժում է նրա երկիրը, իսկ երկու սրբագույն խնդրի (կապված մեծաքանակ զոհերի հետ՝ Ցեղասպանության և Ղարաբաղի) դավաճանությունը, ուրացումը պատմության ազգային մեծ ժամանակների առումով մեծ  կորուստ է... 

- Ինչպե՞ս եք գնահատում ՀԱԿ ակտիվի ժողովի ժամանակ հնչած Լևոն Տեր-Պետրոսյանի ելույթը։ Մասնավորապես, հայ-թուրքական ներկայիս գործընթացի և ԼՂ-ի հակամարտության վերաբերյալ Ձեր դիրքորոշումները համընկնո՞ւմ են նոյեմբերի 11-ին Լ. Տեր-Պետրոսյանի ներկայացրած դրույթներին։ Եթե ոչ, ապա ո՞րն է Ձեր դիրքորոշումը։

- Դա կշռադատված ելույթ էր, որի դրույթներին հայ պահպանողականներս համաձայն ենք: Ավելին, մեզ առավել կարևոր ու հոգեհարազատ էր այն խորքային էմոցիոնալ շերտը, որ առկա էր ենթատեքստում:

- Հաշվի առնելով, որ նոյեմբերի 11-ին Լ. Տեր-Պետրոսյանը հայտարարեց, թե արձանագրությունների պարունակած դրույթներիցմիակ անընդունելին հայ և թուրք պատմաբանների հանձնաժողովիստեղծմանը վերաբերող կետն է, կարելի՞ է ասել, որ Լ. Տեր-Պետրոսյանը դեմ է ոչ թե Հայաստան-Թուրքիա ամբողջ արձանագրությանը, այլ՝ միմիայն հայ և թուրք պատմաբանների հանձնաժողովիստեղծմանը վերաբերող կետին։

Հարցազրույց Հայաստանի լիբերալ կուսակցության նախագահ Հովհաննես Հովհաննիսյանի հետ

-Ինչպե՞ս եք գնահատում Թուրքիայի հետ հարաբերություն հաստատելու ներկա գործընթացը։

-Եթե դիտարկենք, թե ինչպես զարգացավ հայ-թուրքական հարաբերությունների կարգավորումը, ապա դա մեծ անակնկալ էր, որ մատուցվեց հայ ժողովրդին. մեր պետությունը, ժողովուրդը պատրաստ չէր նման պայմաններով և իրավիճակում գնալ հայ-թուրքական հարաբերությունների կարգավորմանը։ Այն արձանագրությունները, որոնք ստորագրվեցին, իրապես պարունակում են շատ լուրջ նախապայմաններ և բացարձակապես չեն արտացոլում Հայաստանի, հայ ժողովրդի շահերը։ Այն խմբում, որ մենք Ցյուրիխում տեսանք, Հայաստանի, հայ ժողովրդի շահերը ներկայացնող սուբյեկտ չունեինք։

Հարցազրույց «Ագուլիս» թատրոնի գեղարվեստական ղեկավար, դերասան Երվանդ Մանարյանի հետ

-Ինչպե՞ս եք գնահատում Հայաստանի և Թուրքիայի միջև նախաստորագրված արձանագրությունները։

-Ես խուսափում եմ որոշակի կարծիք հայտնել նախաստորագրված արձանագրությունների վերաբերյալ, որովհետև քաղաքական գործիչ չեմ։ Միայն մի բան գիտեմ՝ ազգային արժանապատվությունը ոտքի տակ չպիտի դրվի։ Ինձ թվում է, որ այնտեղ շատ բան կա, որ հենց այդ վտանգը պարունակում է։

-Ձեր մտահոգությունը ներկայացրե՞լ եք «Հայ ազգային կոնգրեսի» ղեկավարությանը։

-Ինձ համար մոտ և ընդունելի է ՀԱԿ-ի դիրքորոշումը։

-Բայց ՀԱԿ կենտրոնական գրասենյակի տարածած հաղորդագրության մեջ ասվում է, որ «արձանագրությունները զգալի տեղաշարժ են»։

-Վտանգն ավելի շատ նրանում է, որ հնարավոր է՝ այդ ամբողջ գործառույթները միայն իշխանությունը պահպանելու համար լինեն։ Սա շատ ծանր խնդիր է, դա զուտ քաղաքական դիվանագիտական խնդիր չէ։ Շատ զարմանալի է, որ ավանդական լուրջ կուսակցությունն այս ամբողջ գործընթացի մեջ մեղադրում է արտաքին գործերի նախարարին այն դեպքում, երբ այդ ամենի համար անմիջականորեն պատասխանատու է նախագահը։ Չեմ հասկանում, թե ինչ է կատարվում։

ՂԱՐԱԲԱՂՅԱՆ ԿԱՐԳԱՎՈՐՄԱՆ ԱՎԱՐՏԱԿԱՆ ՓՈՒԼԸ

- Պարոն Նախագահ, հոկտեմբերի 17-ի Ձեր ելույթում Դուք խոստացել էիք հասարակությանը մշտապես իրազեկ պահել Ղարաբաղյան կարգավորման զարգացումներին։ Արդյոք, Ռուսաստանի, Հայաստանի եւ Ադրբեջանի նախագահներ Մեդվեդեւի, Սարգսյանի եւ Ալիեւի նոյեմբերի 2-ի համատեղ հռչակագիրը կարելի՞ է դիտել որպես այդ զարգացումներից մեկը։

- Նախ՝ ես չեմ մոռացել իմ խոստումը։ Ավելին, այս զրույցն առարկայական դարձնելու նկատառումով, ավելորդ չեմ համարում ընթերցողին հիշեցնել ելույթիս համապատասխան հատվածը. «Մոտակա ամիսներին մեզ սպասում են Ղարաբաղի եւ հայոց պետականության ճակատագրի հետ կապված կարեւորագույն իրադարձություններ, որոնք այս հանգրվանում երկրորդական են դարձնում ներքաղաքական խնդիրները։ Մենք ուշի ուշով հետեւելու ենք այդ իրադարձությունների զարգացմանը, գնահատելու Հայաստանի իշխանությունների ձեռնարկած քայլերի համարժեքությունը իրավիճակի պահանջներին, հասարակությանը մշտապես իրազեկ պահելու Ղարաբաղյան կարգավորման ընթացքի մասին եւ փորձելու կանխել կամ նվազագույնի հասցնել հայկական կողմի շահերին սպառնացող վտանգները»։ Ինչ վերաբերում է Ձեր բուն հարցին, ապա, անշուշտ, մոսկովյան հռչակագիրը գործընթացի կարեւորագույն զարգացումներից մեկը պետք է դիտել։